Melasma mı, Çil mi, Güneş Lekesi mi? Leke Türleri Nasıl Ayırt Edilir

Aynı yüzde melasma (melazma), çil ve güneş lekesi yan yana durabilir. Üçü de kahverengidir, üçü de güneşle koyulaşır; ama nedenleri, derinlikleri ve tedaviye verdikleri yanıt birbirinden farklıdır. Lekenin hangisi olduğunu bilmek, ona ne yapılacağını bilmenin ilk adımıdır.

Kliniğimizde tedaviyi planlamadan önce her lekeye ayrı ayrı ad koyuyoruz; Denizli'de leke tedavisi bu ayrımla başlar. Buradaki ipuçları muayenenin yerini tutmaz, ama lekenizi anlatırken neye dikkat etmeniz gerektiğini gösterir.

Leke Türleri Birbirinden Nasıl Ayırt Edilir?

Ayırt etmede en çok işe yarayan üç soru şunlardır: leke ne zaman başladı, yüzün ya da vücudun neresinde duruyor ve mevsimle değişiyor mu?

Melazma Nasıl Tanınır?

Melazmanın en belirgin özelliği simetrisidir: iki yanakta, alnın iki yanında ya da üst dudağın üzerinde birbirine benzeyen lekeler görülür. Sınırları haritayı andıracak kadar düzensizdir ve renk tonu kahverengiden griye kayabilir.

Lekenin ortaya çıkmasında hormonlar belirleyicidir. Gebelikte ve doğum kontrol hapı kullanımında başlaması, güneş ve ısıyla koyulaşması tipiktir. Gebelikte çıkan melazmanın kendine özgü bir seyri vardır: hamilelikte cilt lekeleri çoğu zaman doğumdan sonra açılır, korunma ve tedavi zamanlaması da bu döneme göre değişir.

Melazma neden yazın koyulaşır, kışın tam geçmez?

Güneş ışığı ve sıcaklık melazmadaki pigment hücrelerini yeniden uyarır; yazın leke belirginleşir. Kışın biraz açılsa da tetikleyici hormonal yapı sürdüğü için tamamen kaybolmaz. Mevsimle tamamen silinen bir leke ise melazmadan çok çil düşündürür.

Çiller Neden Kışın Açılır da Güneş Lekeleri Kalır?

Çilde pigment hücrelerinin sayısı artmaz; var olan hücreler güneşle daha fazla pigment üretir. Güneş azalınca üretim de azalır ve çiller kışın soluklaşır. Çiller kalıtsaldır, açık tenli ve kızıl ya da sarı saçlı kişilerde daha belirgindir.

Güneş lekesinde ise yıllar içindeki güneş hasarıyla pigment hücrelerinin sayısı artmıştır. Bu yüzden leke mevsimden bağımsız olarak yerinde durur ve yaşla yenileri eklenir. Yaşlılık lekesi ya da karaciğer lekesi diye bilinen lekeler de çoğunlukla bu gruptadır.

Sivilce ya da Yara Sonrası Kalan Leke Nasıl Anlaşılır?

İltihap sonrası leke, deride bir iltihap ya da hasarın geçtiği yerde ortaya çıkar. Sivilce, böcek ısırığı, egzama, yanık ya da sert bir kozmetik uygulamadan sonra görülebilir. Lekenin şekli çoğu zaman onu oluşturan lezyonun şeklini taşır: yuvarlak sivilce lekesi, çizgi biçiminde kaşıntı izi gibi.

Bu lekeler genellikle aylar içinde kendiliğinden açılır, ancak güneş ve yeni iltihaplar süreci uzatır. Koyu tende daha belirgin olur ve daha uzun sürebilir.

Doğum Lekeleri Diğer Lekelerden Nasıl Ayrılır?

Doğum lekeleri doğuştan vardır ya da ilk yıllarda belirir; güneşle ya da mevsimle belirgin bir değişim göstermez. Başlıcaları şunlardır:

• Café-au-lait lekesi: sütlü kahve renginde, sınırları belirgin, düz leke.
• Ota nevüsü: göz çevresinde ve şakakta mavi-gri renkli, derin yerleşimli leke.
• Moğol lekesi: bebeklerde bel ve kalça bölgesinde görülen, yıllar içinde soluklaşan mavi-gri leke.
• Doğuştan ben: kahverengi ya da koyu renkli, bazen kıllı, kabarık olabilen lezyon.

Doğuştan benler pigment lekesi değil, ben grubundadır ve büyüklüklerine göre düzenli izlenmeleri gerekebilir.

Bir Leke Ne Zaman Ben Gibi Değerlendirilmeli?

Düz ve kahverengi olan her şey masum bir leke değildir. Şu özelliklerden biri varsa lekeyi bir ben gibi incelemek gerekir:

• Yetişkin yaşta yeni ortaya çıkan ve büyümeye devam eden leke
• İçinde birden fazla renk, siyah ya da kırmızı alan bulunan leke
• Kenarları düzensiz, bir yarısı diğerine benzemeyen leke
• Kaşınan, kanayan ya da kabuklanan leke
• Yaşlı ve güneş görmüş yüzde yavaş yavaş genişleyen, renk tonu dengesiz leke

Son madde önemlidir: lentigo maligna adı verilen yüzeysel bir melanom türü başlangıçta güneş lekesine benzeyebilir. Bu nedenle şüpheli bir lekeye krem ya da lazer uygulamadan önce dermatoskopi ile ben takibi yapıyoruz.

Lekenin Türü Evde Anlaşılabilir mi?

Bazı ipuçları evde de fark edilebilir. Lekenin eski fotoğraflarınızda ne zaman belirdiğine bakmak, yaz ve kış hâlini karşılaştırmak, gebelik ya da hap kullanımıyla ilişkisini not etmek muayeneye gerçekten yardım eder.

Ancak kesin ayrım için deri yüzeyindeki pigmentin derinliğine ve dağılımına bakmak gerekir. Muayenede gün ışığı, büyüteç, gerektiğinde özel ışık ve dermatoskop kullanıyoruz. Aynı yüzde iki farklı leke türünün bir arada olması da ayrımı evde zorlaştırır.

Lekenin Türü Tedaviyi Nasıl Değiştirir?

Güneş lekesi ışık ve lazere iyi yanıt verir, çil açılsa da güneşle geri döner, melazma ise uzun süreli krem tedavisi ve sıkı güneş koruması ister. İltihap sonrası lekede önce iltihabın kaynağı tedavi edilir; doğum lekelerinin bir kısmında ise tedavi gerekmez. Hangi lekede hangi yöntemin öne çıktığını leke tedavisi yöntemlerinin karşılaştırması ile görebilirsiniz.

Denizli'de Leke Muayenesine Hangi Bilgilerle Gelmelisiniz?

Lekenin ne zaman başladığını, yazın koyulaşıp koyulaşmadığını, gebelik ya da hormon ilacı kullanımıyla ilişkisini ve şimdiye kadar sürdüğünüz kremleri hatırlamanız muayeneyi hızlandırır. Varsa lekenin eski fotoğraflarını da getirebilirsiniz. Muayenenin ardından lekenizin türüne uygun melazma ve güneş lekesi tedavisini birlikte planlıyoruz. Uzm. Dr. Tuba Çelebi Kayhan ile görüşmek için randevu alabilirsiniz.